Ποτέ ήταν η τελευταία φορά που φωνάξατε υποστηρίζοντας ότι έχετε απόλυτο δίκιο, που παραπονεθήκατε ότι δεν σας καταλαβαίνουν ποτέ, που αισθανθήκατε εκτός εαυτού; Δυστυχώς ή ευτυχώς, όλοι έχουμε νιώσει θυμωμένοι αρκετές φορές στην ζωή μας. Και είναι απολύτως φυσιολογικό αφού ο θυμός είναι ένα από τα πολλά ανθρώπινα συναισθήματα, ικανό να εκφράσει την αντίδραση σε μια κατάσταση που νιώθουμε προσβολή ή αδικία και θέλουμε να αποκαταστήσουμε με ανταπόδινες συμπεριφορές.
Είναι αλήθεια ότι ο θυμός αποτελεί ένα δυσάρεστο συναίσθημα το οποίο εκτός από τις ακραίες εκδηλώσεις συνοδεύεται από πολλές σωματικές αντιδράσεις όπως η αύξηση της αρτηριακής πίεσης, του καρδιακού παλμού, του ρυθμού της αναπνοής, της εφίδρωσης, της μυϊκής τάσης, της αδρεναλίνης και της νοραδρεναλίνης, ορμόνης του άγχους.
Ενώ λίγο παραπέρα οι ειδικοί θα υποστηρίξουν ότι ο θυμός περιγράφει την μορφή της απόκρισης των ανθρώπων για την αντιμετώπιση των απειλών που διαχωρίζεται σε συγκεκριμένους τύπους. Οπότε θα παρατηρήσουμε την «βιαστική και ξαφνική οργή» δηλαδή την αντίδραση όταν αντιληφθούμε ότι βασανιζόμαστε ή ότι έχουμε παγιδευτεί, και την «πάγια και εσκεμμένη οργή» ή την εκδήλωση θυμού όταν νιώσουμε ότι οι άλλοι βλάπτουν και κακομεταχειρίζονται εμάς σκοπίμως.
Αλλά και τον παθητικό θυμό κατά τον οποίο το άτομο χαρακτηρίζεται από αυτομομφή, αυτοθυσία, απάθεια, μυστικοπαθής συμπεριφορά και ψυχολογική χειραγώγηση εκείνων που ζημίωσαν αυτόν χωρίς εμφανείς κινήσεις. Καθώς και τον επιθετικό θυμό όπου το άτομο εκφράζει λεκτικά αλλά και συμπεριφορικά την αδικία μέσω απειλών, σωματικής βίας, εκφοβισμού, εκδίκησης και υλικής βλάβης των άλλων.
Βέβαια πέρα από τις φυσιολογικές αποκρίσεις και τις ψυχολογικές αντιδράσεις, η εξωτερική έκφραση του θυμού περιγράφεται κυρίως από τις εκφράσεις του προσώπου, τις απότομες και βίαιες κινήσεις του σώματος και την απώλεια της αυτοκυριαρχίας.
Οι αιτίες πρόκλησης και εκδήλωσης του θυμού είναι ποικίλες. Ευλόγως θα θυμώσουμε όταν φοβόμαστε, αδικούμαστε, βασανιζόμαστε, απειλούμαστε. Αλλά και όταν οι άλλοι δεν σέβονται, δεν αγαπούν και κακομεταχειρίζονται εμάς, δεν αναγνωρίζουν την προσφορά μας. Όταν οι προσωπικές και φυσιολογικές ανάγκες δεν καλύπτονται ή, όταν νιώθουμε μόνοι.
Συνεπώς, είναι πολύ εύκολο να θεωρήσουμε κάποιον άλλον υπεύθυνο για την δική μας συναισθηματική κατάσταση εκτοξεύοντας κατηγορίες και επιδιώκοντας με κάθε τρόπο να δικαιώσουμε τον εαυτό. Ακόμα και αν η συμπεριφορά των άλλων δεν είναι η πραγματική αιτία καταλήγουμε στο συναίσθημα του θυμού εξαιτίας της αδυναμίας διατήρησης του αυτοελέγχου και της υποκειμενικής παρατήρησης των γεγονότων λόγω του έντονου αρνητισμού που βιώνουμε.
Για αυτό είναι ιδιαιτέρως ωφέλιμο να διαχειριζόμαστε παραγωγικά τον θυμό αποκωδικοποιώντας τα πολλά πρόσωπα του, αναγνωρίζοντας ότι κάθε αντίδραση είναι αποτέλεσμα επιλογής, αναζητώντας εναλλακτικές εξωτερίκευσης του συναισθήματος, ελέγχοντας την ένταση του, ακολουθώντας ένα συστηματικό πρόγραμμα θεραπείας συμμετέχοντας σε ομάδες διαχείρισης θυμού, κάνοντας οτιδήποτε ασφαλές μπορεί να λυτρώσει τον θυμωμένο εαυτό.
Γιατί είναι γεγονός ότι η υγιής έκφραση του θυμού, καθιστά εμάς πιο ήρεμους, αισιόδοξους, επικοινωνιακούς ενώ φαίνεται να έχει ανυπολόγιστη λειτουργική αξία για την επιβίωση μας.
Βασιλική Γ. Βενέτη ΜΑ Κλινικής Ψυχολογίας
Ειδίκευση στη Γνωσιακή-Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία